Batı Fujian'da sokak lambasıyla ilgili gelenekler nelerdir?

Ming ve Qing Hanedanlıkları dönemindeki kamu refahı girişimleri üzerine yorum yaparken, Batı Fujian'daki Sibao'nun sokak lambası gelenekleri konusunda Çinli ve Batılı uzmanlar, Avrupa tarihindeki 'kamu alanı' ve 'sivil toplum' kavramlarını kısaca hatırladılar. En ünlü iki örnek, William T. Rowe'un geç Qing Hanedanlığı döneminde Hankou'daki kamu refahı girişimleri hakkındaki yorumları ve Mary B. Rankin'in Taiping İsyanı sonrası Zhejiang'daki sosyal yeniden yapılanma sürecine ilişkin araştırmasıdır. Daha önce birbiriyle ilişkili olmayan iki çalışmayı birleştirmek büyük bir teorik risk içerebilir. Aslında, William Luo ve Rankin'in uygulaması, Philip P. Kuhn, Frederic Wakeman Jr. ve Huang Zongzhi gibi uzmanlar tarafından eleştirilmiştir. Bu uzmanlar, Ming ve Qing Hanedanlıkları döneminde ülkemizdeki kamu kategorileri ve sivil toplum arayışının niyet teorisinde bir hata yaptığını düşünmektedirler. Bu yaklaşım, geleneksel dönemde devlet ve toplum arasındaki karmaşık ve hassas bağlantıyı yanlış yorumlamakla kalmaz, aynı zamanda kamu işlerinin çeşitli yönlerine de dokunur. Yarı sosyal medeniyet faaliyetleri, ülkemizin yerel medeniyetinin ipliğinden kopmuştur. Bu eleştirilerin yerinde ve aydınlatıcı olduğunu düşünüyorum. Bu makalenin amacı bu eleştirileri tekrarlamak değil, Batı Fujian'daki Sibao sokak lambalarının durumunu örnek alarak, görünüşte modern bir kamu projesinin çevredeki medeni atmosferle nasıl bütünleştirilebileceğini göstermektir. Sokak lambalarından bahsetmişken, okuyucular genellikle modern toplumda bunun belediye mühendisliğinin uygun ve önemli bir parçası olduğunu bilirler. Ülkemdeki sokak lambalarının görünümü, Batı'daki kamusal alan gibi kavramları çok anımsatıyor. Bu durum, modern sokak lambası ağının ülkemdeki birçok büyük ve küçük şehre yayılmasıyla da geçerli olabilir. Ancak bu modern 'yaratımlar', seleflerini kolayca unutturabilir ve onlarla ilgili yanlış anlamalara yol açabilir. Gördüğümüz kadarıyla, geleneksel dönemde 'lambalar' nispeten zengin bir iç dünyaya sahipti ve sokak lambaları, kültürel bir olgu olarak, geleneksel köylü medeniyetiyle içsel bir bağlantıya sahipti. Köylülerin bakış açısından, sokak lambaları yeni değil, köylülerin sosyal değerlerinin doğal bir uzantısıdır. Medeniyetin kökeninden bakıldığında, sokak lambaları esas olarak iki kavramdan etkilenir. Birincisi 'ışık' kavramıdır. Ülkemdeki birçok yerde 'lamba' ve 'Ding' eş seslidir ve Ding 'insanlar' anlamına gelir. Işık eklemek, insan üremesinin hayırlı doğası açısından zengindir. Bu kavramın etkisiyle, aile düzenlemeleri sokak lambaları kurmaya çok isteklidir. İkincisi ise Budizmin aydınlık görüşüdür. Lamba ışık getirebilir, Buda'nın ilahi ışığını sembolize eder. Bu nedenle, sokak lambalarının kurulmasının şeytanları kovma anlamı taşıdığını da belirtmekte fayda var. Ancak, sokak lambalarının ülkemizde ne zaman ortaya çıkacağını doğrulamak zordur. Burada bahsedilen dört köy, Fujian'ın batısındaki Changting, Liancheng, Qingliu ve Ninghua ilçelerinin kesişim noktasında bulunan bir grup köydür. Sibao'dan onlarca kilometre yarıçapında 40 veya 50 köy bulunmaktadır; bunların en büyükleri Wuge, Mawu, Changxiao ve Jiangfang'dır. Yerel araştırmalar sırasında yazar, geçmişte sokak lambaları kurma alışkanlığının yaygın olduğunu fark etmiştir. Sibao halkı sokak lambalarına 'gökyüzü feneri' veya 'ışık ekleme' der. Bu geleneğin başlangıcı hakkında iki ana yerel teori vardır: Birincisi, Qing Hanedanlığı'nın Qianlong döneminde (1736-1795) başladığıdır, çünkü gökyüzü fenerine adanmış atalar salonu Qianlong döneminde inşa edilmiştir; diğeri ise Taiping İsyanı sırasında 'Qing karşıtı Fu Ming' anlamında başladığıdır. İlk ifadenin temeli yeterince güçlü değil ve ikinci ifadenin de tarihsel bir dayanağı yok (Taiping Cennet Krallığı 'Qing karşıtı ve Ming Hanedanlığını yeniden kurma' sloganını ortaya atmamıştır). Bu argümanlar hiç yoktan iyidir denebilir. Gökyüzü fenerlerinin dikilme nedeni sorulduğunda, genellikle verilen cevap, gökyüzü fenerlerinin kendi tanrıları olduğu, bunlara Gökyüzü Feneri Bodhisattvası veya Gökyüzü Feneri Saygıdeğer Tanrıları denildiği yönündedir. Jiangfang Köyü'ndeki yaşlı bir adam yazara, köylerinin girişindeki gökyüzü fenerinin çok manevi olduğunu ve yabancı canavarların köy girişine ulaştıklarında ilerlemeye cesaret edemediklerini anlattı. Söylendiğine göre, köy girişine ulaştıktan sonra fenerin tanrısının gücünden korkan bir iblis, geri çekilmeye cesaret edememiş, içeri girmeye cesaret edememiş ve üç yıl boyunca bitişikteki tünelde kalmıştır. Bu anlamda, gökyüzü fenerlerinin dikilme nedeni, Dikili Taş'ınkine oldukça yakındır. Bazı insanlar ayrıca gökyüzü feneri kurmanın amacının 'bebek sahibi olmak' için dua etmek olduğuna inanır. Uygulamada gökyüzü feneri kurulduğunda, bu iki neden aynı anda mevcuttur.